Mae chwiw y Clematis wedi dechrau cnoi unwaith eto

Chwiw gref ydy’r chwiw gasglu unwaith bydd hi wedi gafael. Waeth i mi gyfaddef mod i wedi cael sawl brathiad ganddi, llyfrau hynafiaethol, stofs paraffin a chryno ddisgiau i enwi dim ond tair o’r chwiwiau hynny!

Afraid dweud fod yna chwiwiau planhigion wedi dod, a mynd yn eu tro.

Coed masarn bach oedd un o’r chwiwiau cynharaf. Bu cyfnod o ymhel efo rhedynau ac ymgais gwbl aflwyddiannus i dyfu’r fantell Fair.

Dod, a mynd, ddaru chwiw’r Clematis, ond anodd ydy tynnu cast o hen geffyl yn te?

Read more

Aeron y griafolen gyffredin

Mallwyd 1798, ac mae’r Parch Richard Warner o Gaerfaddon yn cerdded yn hamddenol tua’r pentref.

Yn ei lyfr A Second Walk Through Wales mae Warner yn sôn am y trwch o goed criafol ar fryniau Meirionnydd, rhaid bod 1798 yn flwyddyn debyg iawn i eleni.

Sonia hefyd am y ddiod feddwol a wnaed o’r aeron cochion, tybed ydy’r arferiad hwnnw’n parhau? Go brin.

Go brin ychwaith byddai’r teithiwr cyfoes yn gweld criw o grymffastiau’r pentref yn ffraeo tros lond het o aeron criafol, cymodi, a bwyta’r cyfan yn awchus.

Rhaid bod Warner yn cofio geiriau Paul ac mae’n cofnodi bod yr aeron yn “harsh and acrid”, a’r ddiod, “… still worse, sharp, bitter, and thick as puddle”.

O ran tegwch i Warner mae gweddill ei ddisgrifiad o gyffiniau Mallwyd yn hynod garedig.

Read more

Garan urddasol o Gymru yn hedfan unwaith eto ar ôl saib o bedwar can mlynedd

AM y tro cyntaf er 400 mlynedd mae garan a aned yng Nghymru wedi hedfan uwchben Cymru unwaith eto.

Bu pâr o’r adar gwlyptir ysblennydd hyn yn nythu ar Wastadeddau Gwent eleni, gan fagu un cyw yn llwyddiannus a hedfanodd am y tro cyntaf ym mis Awst.

Mae’r adar yn tarddu o gynllun ailgyflwyno Prosiect Mawr y Garan a ryddhaodd 93 garan a fagwyd â llaw rhwng 2010 a 2014 ar Wastadeddau Gwlad yr Haf ac ardal y

Rhostiroedd yng Ngwarchodfa RSPB West Sedgemoor yng Ngwlad yr Haf.

Read more

Gerallt Pennant yn cael ei swyno gan blanhigyn gosgeiddig

Craffwch ar y ddau air yma, hyd yn oed os ydy’r ddau yn hen gyfarwydd. Mae’n bwysig iawn eich bod yn sylwi yn fanwl ar y ddau. Dyma nhw – Brugmansia a Dierama. Mae yna ym myd garddio, fel sydd ym mhob maes, enwau tebyg sy’n gallu achosi dryswch.

Dyna i chi Corydalis a Corylopsis, Echinops ac Echinopsis, a Nerine a Nerium. Hawdd fyddai maddau i unrhyw un fyddai’n cymysgu’r planhigion yma.

Dim ond adyn penchwiban fyddai’n ffwndro rhwng Brugmansia a Dierama. Y prawf digamsyniol bod hynny’n bosib ydy bod cyfrannwr i gwis ar Radio Cymru wedi rhoi ei ddwy droed yn ei geg flynyddoedd maith yn ôl. Enw’r adyn penchwiban oedd Gerallt Pennant. Alla i ddim cofio enw’r cwis, na phwy oedd yn holi (na, ‘dydw i ddim yn dal dim dig) ond anghofia’i byth yr embaras, ie embaras, hwnna ydio, pan agorais fy ngheg cyn cyfri un heb sôn am ddeg!

Read more

O lili ddŵr fach wen!

Un o beryglon mawr bywyd, a garddio, ydy cymryd rhywbeth yn ganiataol. Er enghraifft, petai chi’n troi i Feibl mawr y planhigion, yr ‘RHS A-Z Encyclopedia of Garden Plants’, er mwyn darllen am lili’r dŵr fwya’r byd, chewch chi ‘run sill amdani dan ‘Nymphaea’.

Pam? Wel, am fod y sefydliad garddwriaethol yn ystod teyrnasiad Cwîn Victoria ofn ei phechu. Pwy tybed oedd ar fai am hynny? Ie, dyna chi, sefydliad garddwriaethol oes Victoria.

Cychwyn y drwg yn y caws oedd darganfyddiad yr anturiaethwr Aimé Bonpland.

Read more

Un o straeon mawr y byd garddio

Ystyriwch y lili, ac ystyriwch ddyn cloff o Chipping Campden.

Y lili ydy Lilium regale a’r dyn ydy Ernest Henry Wilson ac mae ei hanes o a’r lili wen o China yn un o straeon mawr y byd garddio.

Nid ar chwarae bach cafodd Ernest Wilson y llysenw ‘Chinese’ Wilson. Cafodd ei yrru i China yn 1899 gan gwmni James Veitch a’i dasg gyntaf yn y wlad bell oedd canfod a chasglu hadau’r goeden hances boced, Davidia involucrata.

Read more